الشيخ محمد آصف المحسني
120
متافيزيك از نظر رئاليزم يا معارف اسلامى از نگاه علم وفلسفه (فارسى)
اساسا ممكن نيست علم انسانى اكمليّت اتقان هيچ موجودى را از نظر حس و تجربه درك كند ، بلكه فقط ميتواند كمال اتقان و صالح بودن آن را بفهمد ، و دانستن ( اكمل بودن و اصلح بودن ) فقط مربوط بفلسفه است كه دليل اولى از آن نمايندگى ميكرد « 1 » مصالح و منافعى كه در وجود موجودات بتوسط علوم تجربى كشف شده از شيرينترين و جالبترين و شگفترين موضوعاتى است كه هيچ عاقلى خود را از اطلاع از آنها بىنياز نمىداند ، ولى ذكر آنها كتابهاى بزرگى به كار دارد كه بايد ساليان زياد از عمر متخصّصين
--> ( 1 ) شايد بگوئيد كه حس و تجربه منافع و مصالح همه موجودات را درك ننموده و نه قادر است حكم كلّى را صادر كند پس اين دليل نمىتواند حكمت مطلقهء خداوند را ثابت كند . ولى بايد بدانيد كه وقتى ميليونها مصلحت و منافع در اكثر اشياء كشف شد ، آنوقت عقل ( پس از اينهمه ادراكات حسّى ) بوسيلهء حدس قوى حكم كلّى را صادر مىكند و بحكمت بالغهى حضرت حق اذعان مىكند . مثلا اگر همين آقاى ايراد كننده را در يك كارخانه ذوب آهن و يا غير آن ببرند و اسرار و وظائف و فوايد غالب ماشينها را به او دانسته كنند ، آنوقت در مصلحت و فائدهى بعضى از آنها شك كند ( بلى : مجرد نادانى نه علم بعدم فايده ) آيا جرئت مىكند كه مؤسس كارخانه را بنادانى متهم كند و كار او را بيهوده بداند يا اينكه تقصير را بنادانى خود نسبت ميدهد و نفهميدن خود را دليل نبودن فائده و حكمت نمىداند .